|
rfsLtrI iswK sMgq’ nUM 50 kroV rupey pMjfb ivc iswKI ivrwuD pRcfr krn leI idqy .
hr sfl 20 agsq nUM pMQ ivroDI bfdlI lfxf isMGF vwloN soDy pMQk gwdfr (aKOqI sMq) lONgovfl nUM sLrDFjlIaF ByNt krn leI Ausdy ipMz ivc iekwTf huMdf hY. AusnUM 1985 ivc iesy idn golIaF mfr ky mfr idqf igaf sI. Auh pMQ df vwzf gwdfr sI, ijsny jUn 1984 ivc akfl qKLq Aupr hmlf krn leI ieMdrf gFDI nUM icwTIaF ilKIaF aqy julfeI 1985 ivc hjLfrF iswKF dy kfql rfjIv gFDI nfl pMQ aqy pMjfb vycU smJOqf kIqf. eynf hI nhIN ,Auh iswKF df Gfx krn vfly jLfbr BfrqI isstm df vwzf mohrf bx igaf sI.awj lONgovfl vFg hI bfdl jfbr BfrqI isstm df mohrf bixaf hoieaf hY. lONgovfl dy pdicMnHF Aupr cwlidaF bfdl ny pMQk kdrF-kImqF df Gfx krn dI ivAuNqbwD muihMm ivwZI hoeI hY. bfdl ny pMQk Kfsy Aupr sB qoN pihlf BrvF vfr sLRomxI akflI dl dI 1996 ivc mnfeI 75vIN vryHgMZ mOky kIqf, jdoN pMQ vwloN aQfh kurbfnIaF nfl bxfey akflI dl nUM inwjI grj pUrqI leI ‘pMjfbI pfrtI’ ivc qbdIl kr idqf igaf aqy iesdy afsLy aqy AudysL jfbr BfrqI isstm dIaF nIqIaF anusfr bdl idqy gey. ieh pMQ nfl nMgI -icwtI gwdfrI sI, jdoNik 14 dsMbr 1920 nUM ‘srbwq Kflsf’ rfhIN cuxy akflI dl nUM mrjLI nfl hI ‘pMjfbI pfrtI’ bxf idqf igaf. ies mOky iksy ‘srbwq Kflsf’dI slfh lYx dI koeI Kycl qk nf kIqI geI.ieh inrol bfdl df PYslf sI, jo Ausny afpxy ‘BfrqI gfzPfdrF’ dy hukm anusfr aml ivc ilaFdf. bfdl dI pMQ nfl ies gwdfrI df bhuqy pMQ nUM pqf hI nf lwgf aqy 1997 dIaF pMjfb asYNblI dIaF coxF ivc bfdl BfrI bhumq nfl ijwq ky cMzIgVH dy qKLq Aupr ibrfjmfn ho igaf.ieh Auh smF sI,jdoN pMQ aqy pMjfb jLflm byaMqy dy jLulmF dy BMny hoey muV aMgVfeIaF lY rhy sn. lokF dI ‘pMQk srkfr’dI cfhq df BrpUr lfhf lYNidaF bfdl ny lok luBfAuxy vfady krky pMQ aqy pMjfb dIaF asl rIJF df Bog pf idqf. lMmyN smyN mgroN coxF hox nfl vI bRfhmxI mwq df DfrnI bfdl ‘akflI bfxy’ ivc qIjI vfr muwKmMqrI bxn ivc kfmXfb ho igaf. kursI sMBflidaF hI bfdl ny pMQ aqy pMjfb nfl kIqy sfry vfady Bulf idqy aqy KuwlH ky afpxy ‘BfrqI afkfvF’ anusfr ivcrn lwgf. dUjf vwzf vfr bfdl ny akfl qKLq Aupr kIqf,jdoN akfl qKLq dIaF sfrIaF kdrF-kImqF df Ausny Gfx krnf sLurU kr idqf.jdoN bfdl sfry hwd-bMny twp igaf,qF 10 PrvrI 1999 nUM ‘srbwq Kflsf’ vwloN inXukq akfl qKLq dy srbpRvfnq jQydfr BfeI rxjIq isMG nUM pMQ nUM bfdl dy ‘isafsI bfeIkft’ dI apIl jfrI krn leI mjbUr hoxf ipaf. bfdl ny akfl qKLq dI apIl df siqkfr qF kI krnf sI, sgoN BfeI rxjIq isMG nUM hI jQydfrI qoN lfh suitaf aqy afr[aYs[aYs[ dy pYrokfr aKOqI igafnI pUrn isMG nUM akfl qKLq df jQydfr bxf idqf.Ausny pYNdI swty hI pMQ nUM ‘lvkusL dI aOlfd’ aYlfn idqf aqy keI hor puwTy-iswDy kMm kIqy.pr jdoN Auh bfdl dIaF isafsI igxqIaF-imxqIaF muqfbk Krf Auqrdf nf idisaf, qF AusnUM vI lfh idqf igaf.Pyr ajoky vydFqI nUM ‘jQydfr’ Qfipaf igaf, jo bfdl dI pUrI vPfdfrI pflidaF AusdI isafsI loVpUrqI krdy ‘hukmnfmy’akfl qKLq qoN pMQ nUM suxf irhf hY.gwl kI,bfdl ny sfrIaF pMQk kdrF-kImqF aqy isDFq iCwky tMg ky akfl qKLq df aijhf ‘BfrqIkrn’ kr idqf hY ik pMQ nUM ieh smJ nhIN afAuNdf ik ikhVf ‘hukmnfmf’ mMny, ikhVf nf? (drasl pMQ ivc qF ‘srbwq Kflsf’ iekwTF rfhIN ‘gurmqy’ krn dI hI iprq rhI hY , ajoky ‘vydFqI stfeIl hukmnfmy’ qF bfdlikaF dI hI dyx hn.) 1999 dI ivsfKI mOky bfdl ny lONgovfl vFg pMQ ivroDI jmfq afr[aYs[aYs[ nfl smJOqf krky Ausdy iek ivMg ‘rfsLtrI iswK sMgq’ nUM 50 kroV rupey pMjfb ivc iswKI ivrwuD pRcfr krn leI idqy . ieh sfry pYsy Kflsf pMQ dy 300 sflf pRkfsL idhfVy mOky sLRomxI kmytI dy akfAUNt aqy gurU dI golk ivcoN kwZyy gey sn. hflFik lONgovfl ny pMQ ivroDI jmfq kFgrs nfl pMQ vycU smJOqf jLrUr kIqf sI , pr Ausny pMQ dIaF jVHF vwZx leIy kdy gurU dI golk ivcoN pYsy kwZky nhIN sI idqy. ies mukfbly bfdl ny sfrI sMg-sLrm lfh ky pMQ dy jVHIN qyl dyx leI afr[aYs[aYs[ nUM pUrI hwlfsLyrI aqy mwdd idqI aqy lONgovfl nfloN ikqy agFh lMG igaf. ies qoN ielfvf bfdl ny pMQ ivroDI sMprdfvF-nklI inrMkfrI (shId sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaF dI bolI ivc ‘nrkDfrI’) aqy rfDfsuafmIaF nUM hjLfrF eykV jLmIn dy plft afpxy muwKmMqrI kfl ( 1997-2002) ivc dy idqy, ijsdy iswty vwjoN ienHF donF pMQ ivroDI sMprdfvF dy zyiraF dI igxqI pMjfb ivc kfPI vwD geI hY ( Xfd rhy ienHF donF sMprdfvF ivruwD 10 jUn 1978 nUM akfl qKLq sfihb qoN ienHF nfl iksy vI iksm dI sFJ nf rWKx df hukmnfmf jfrI ho cuwkf hY). iesy qrHF Binafry vfly nUM AuBfrn ivc vI bfdl df pUrf hwQ irhf hY.bfdl dy QfpVy nfl hI Binafry vfly ny pMjfb ivc QF-QF gurU grMQ sfihb mhfrfj jI dy pfvn srUpF nUM awgF lvfeIaF (Binafry vfly ivruwD 9 julfeI 2001 nUM akfl qKLq qoN hukmnfmf jfrI ho cuwkf sI, pr bfdl PrvrI 2002 qk ies nfl imldf-vrqdf irhf). Binafry vfly dI qrHF hI nUrmihlIaf afsLUqosL vI bfdl dy QfpVy nfl pMjfb aqy ivdysLF ivc afpxIaF pMQ ivroDI srgrmIaF clf irhf hY ( nUrmihlIey ivrwuD vI 24 aprYl 2002 nUM hukmnfmf jfrI ho cuwkf hY ). pfTk aMdfjLf lgf skdy hn ik iks qrHF bfdl hr pMQk hukmnfmy nUM itwc jfxky pMQ ivroDIaF dI KwUlH ky hmfieq kr irhf hY. kI akfl qKLq qoN pMQ ivroDI krfr idqy gey lokF df KuwlH ky sfQ dyx vflf bfdl ‘pMQ df doKI’ nhIN ? 1997 qoN 2002 qk dy afpxy muwKmMqrI kfl ivc bfdl ny nvMbr 1984 dy isWK kqlyafm dy mwuK dosLIaF jgdIsL tfeItlr aqy swjx kumfr nUM sjLf idvfAyux leI koeI Xqn qF kI krnf sI, sgoN vfjpfeI dI ‘bRfhmx srkfr’vloN ienHF nUM dosL mukq krn dy smJOqy Aupr dsqKLq krky pMQ nfl gwdfrI kIqI ( ieh smJOqf 24 akqUbr 2001 nUM kIqf igaf sI, hflFik vfjpfeI srkfr ies qoN pihlF nvMbr 1984 dy iswK kqlyafm dI jFc krn sbMDI nfnfvqI kimsLn dI sQfpnf kr cuwkI sI, ijsny mgroN afpxI irport ivc tfeItlr aqy swjx kumfr nUM ‘dosLI’ krfr dy idqf sI). kI bfdl ny nvMbr 1984 dy iswK kqlyafm dy ienHF dosLIaF nUM ‘muafP’ krn leI pMQ koloN pRvfngI leI sI ? awj bfdl ny afpxy pirvfr dI jkV pMQ aqy pMjfb Aupr mjLbUq krn leI hr hIlf vrqxf sLurU kIqf hoieaf hY. Ausny afpxy duafly iek aijhI `cfplUs juMzlI’ iekwTI kr leI hY , jo hr jfiejL-njfiejL kMm ivc Ausdf awKF bMd krky sfQ dy rhI hY. awj bfdl pMQ nfl gwdfrI krn ivc lONgovfl nfloN ikqy vwD awgy lMG cuwkf hY? |